कला अनुरागी

गगन थापा, नेता, नेपाली कांग्रेस नेपाली कांग्रेसको तेह्रौं महाधिवेशनदेखि चौधौं महाधिवेशनको अवधि भनेको चार बर्ष हो, ०७८ सालसम्म । यस अवधिका लागि हामी कांग्रेसको नेतृत्व छान्दैछौं र मार्गदर्शन गर्ने नीति पनि तय गर्दैछौं । यस सन्दर्भमा ०७८ सालसम्म हामी नेपाल कहाँ पुगेको देख्न चाहन्छौं भन्ने मुख्य कुरा हो । त्यसका निम्ति कांग्रेसले के दायित्व निर्वाह गर्नुपर्ला र त्यसका निम्ति कस्तो नेतृत्व चाहिएला भनेर हेर्यौ भने हामी सही बाटोमा हुन्छौं । दुई ठूला सम्भावना र कांग्रेस नेतृत्व मेरो बुझाइमा अबको चार बर्ष नेपालको राजनीतिमा महत्वपूर्ण रहनेछ । यसबीचमा दुई सम्भावनाबीच नेपाल रहनेछ । पहिलो, फेरि पनि इतिहासको क्रुर नियती दोहोरिन्छ । हाम्रो इतिहास छ कि हामी पटक–पटक आन्दोलनलाई सफल बनाउँछौं, तर आन्दोलनको उपलब्धि जोगाउनै सक्दैनौं, संस्थागत गर्न सक्दैनौं । अहिलेको सन्दर्भमा हेर्दा त्यस्तो भयो भने यो संविधान कार्यान्वायनमा जान सक्दैन । संविधानका केही कोसेढुंगा छन्, यसले केही संरचना निर्माणको सर्त तय गरेको छ । त्यो बाटोमै जाँदैन र एकप्रकारको अस्थिरता सुरु हुन्छ । संविधानकै विरुद्धमा नयाँ राजनीत...

‘किताब कारखाना’को रूपमा ‘नेपालय’को उपस्थिति केवल किताब छाप्नका लागि थिएन, किताबको मर्यादा निर्माण गर्नका लागि थियो । प्रकाशन उद्योगमा ‘नेपालय’ उपस्थित भएको एक दशक भयो । यही दशकमा हो, पाठकले नेपाली किताबको ‘ग्ल्यामर’ अनुभूत गर्न पाए । लेखकले किताबको मर्यादा अनुभूत गर्न सके । त्यसअघि पाठक र लेखक दुवै नेपाली किताबको ‘झुत्रे व्यक्तित्व’ झेल्न बाध्य थिए । कतिलाई किताबसँगको संसर्ग ‘दिगमिगलाग्दो बाध्यता’ बनेको थियो । र, त नेपाली प्रकाशन उद्योगमा ‘नेपालय’को उपस्थितिलाई एउटा कोशेढुंगा मानिन्छ । संगीतको व्यवस्थापन गर्न नेपालय  गायक अमृत गुरुङसँगको संगतपछि किरणकृष्ण श्रेष्ठलाई अनुभूत भयो– नेपाली कला क्षेत्रको उचित व्यवस्थापन भएको छैन । अमृतको प्रभावशाली गायनका लागि उत्तिकै प्रभावकारी व्यवस्थापन खाँचो थियो । त्यसो हुन नसक्दा अमृतले अप्ठ्यारो झेलिरहेका थिए । त्यो अप्ठ्यारोलाई नजिकबाट महसुस गरेपछि किरण राम्रो व्यवस्थापकको खोजीमा लागे । तर भेटेनन् । त्यसपछि आफैंले जिम्मा लिए । त्यसलाई ‘नेपालय’को नाममा संस्थागत गरे । अमृतले स्वतन्त्र भएर गायनमा मात्रै ध्यान केन्द्रित गर्न पाए । उनका गीतक...

परिवार र समाजले देख्न चाहेको चरित्रले किचिएर आफ्नै चरित्रबारे अन्जान हुनु आम नेपाली युवाको नियति हो । दीपेन्द्र के खनाल पनि त्यही नियती भोगिरहेका थिए । त्यसैलाई पछ्याउँदै जापान पुगेका थिए । त्यहाँ पुगेपछि कमाउँदै पढ्न सहज हुने बिषय छाने– होटल मेनेजमेन्ट । तर आफ्नो रुचिको विषय भए पो ! पटक्कै मन गएन । अरू साथीको पनि हाल उस्तै थियो ।  साथीबीच छलफल भयो, निष्कर्ष निस्कियो– यसरी त हुँदैन । एक दिन उनीहरूले आफ्नो रुचीको क्षेत्रबारे छलफल गरे । सबैले आ¬–आफ्नो स्वभाव र रुचिबारे बताए । दीपेन्द्रको रूची देखियो सिनेमामा । जापानमै हुँदा पनि सिनेमाको महँगो डिभिडी लगेर हेरिरहेको कुरा साथीहरूले पनि याद गरेकै रहेछन् । साथीहरू सबैले आ-आफ्नो क्षेत्रमा लाग्ने निर्णय गरे । दीपेन्द्र पनि लागे सिनेमा अध्ययनतिर । पढिरहेको युनिभर्सिटीमा त उनले बिषय परिवर्तन गर्न सक्दैनथे, भिसा नै त्यसैका लाथि थियो । तर उनले निजी हिसाबले सिनेमा अध्ययन गर्न थाले । भन्छन्, ‘त्यो छलफल नै हामी केही युवाको जीवनको टर्निङ प्वाइन्ट थियो । अन्य क्षेत्रमा रुची पत्ता लगाएका साथीले पनि राम्रो गरिरहेका छन् । म पनि आफ्नो क्षेत्रमा सन...

पाठकको हृदयमा विजय झण्डा गाडेपछि कृष्ण धरावासीको विजय–यात्रा निरन्तर रह्यो, जो जारी छ । उनले नेपाली साहित्यमा स्थापित र चर्चित मानिने अधिकांश पुरस्कार पाइसकेका छन् । ‘राधा’ उपन्यासका लागि मदन पुरस्कार पाए । महानन्द पुरस्कार, राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, उत्तम–शान्ति पुरस्कार, युवा वर्ष मोती पुरस्कारलगायतले उनको व्यक्तित्वमा चाँद लगाएको छ । साहित्यमा उनी आफूलाई ‘निष्कण्टक यात्री’ ठान्छन् । उनको जीवन संघर्षको कथा बेग्लै छ । ती दुःखले भरिएको छन्, आँसुले ओसिएका छन् । तर साहित्यमा भने उनको यात्रा सुमधुर छ, सरासर छ । झापाको शनिश्चरेमा हुर्केका उनले त्यहीँ साहित्यिक गतिविधि देखे, गरे । तीसको दशकमै उनको साहित्यिक यात्राको गति तीव्र भइसकेको थियो । तर त्यतिबेला काठमाडौ र मोफसल दूरी ज्यादा थियो । मिडियाको पहुँच पनि केन्द्रमै थियो । रेडियो नेपाल, गोरखापत्र र टेलिभिजन काठमाडौंमा थिए । ‘टाढा’का मान्छेले त्यहाँ प्रवेश पाउन गाह्रो थियो । जिल्लाकै पत्रिकाको भर हुन्थ्यो साहित्यिक रचना छाप्न पनि । जसको पाठकको न्यूनता सोचेभन्दा पनि कम थियो । धराबासी साहित्यिक संस्था खोल्न, गतिविधि गर्न र नयाँ प्र...

मणि थापा, नेता, माओवादी केन्द्र १.   संविधान निर्माणसँगै भारतले नेपाललाई हेर्ने पुरानो रणनीतिक योजना, जो नेहरू डक्ट्रिनको रूपमा थियो, त्यसबाट भारतीय पछाडि हटेका रहेनछन् भन्ने प्रमाणित भएको छ । भारतले गरेको नाकाबन्दी, केही समूहलाई ल्याएर मधेसमा गरेको ‘प्रोभोक’ र अन्तराष्ट्रिय समुदायमा पनि नेपाललाई एक्ल्याउन खोजेको देखिएको छ । नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनले यो कुरालाई गम्भीरतापूर्वक हेर्नुपर्छ । भारतीय छाताबाट मुक्त भएर कसरी आन्दोलनलाई अगाडि बढाउने भन्ने चिन्तन गर्नु आवश्यक देखिएको छ ।   २. नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको साँढे छ दशकबाट प्राप्त भएका सीमित उपलब्धीलाई रक्षा गर्दै अधिकतम् उपलब्धि हासिल गर्नका अहिलेको प्रतिष्पर्धात्मक राजनीतिलाई कार्यनीतिक रूपमा स्वीकार गरेर जाने राजनीतिक लाइन निर्माण गर्नुपर्छ । त्यसका लागि बचेखुचेको सामन्तवाद र साम्राज्यवादविरोधी संयुक्त मोर्चामार्फत उनीहरूलाई पराजित गर्नु आवश्यक छ ।  ३. क्रान्तिकारी कम्युनिष्टबीचमा धु्रविकरण र रूपान्तरण आवश्यक छ । त्यस्तै वामबीचमा संयुक्त मोर्चा र संयुक्त मोर्चामार्फत साम्राज्यवादी तथा विस्...

सुवर्ण थापा सिने क्षेत्रमा पहिले कलाकारका रूपमा चिनिए, त्यसपछि निर्देशक बने । दुई छोटा सिनेमा ‘मलामी’ र ‘छोरा’ले उनलाई एउटा वृत्तमा परिचित बनायो । पहिलो फिचर फिल्म ‘सुनगाभा’ले उनको परिचय ‘सिरियस सिने मेकर’को रूपमा दियो । व्यवसायिक रूपमा सफल हुन नसकेपनि ‘सुनगाभा’ अन्तराष्ट्रिय फेस्टिभलमा स्थान पायो । त्यसले निर्माता सुवर्ण थापालाई त खासै फाइदा भएन, तर निर्देशक सुवर्णलाई भने निकै स्थापित ग¥यो ।  कलाकारको रूपमा उनी पहिले नै चिनिएका थिए । पछिल्लो समय आफ्नै छोटो सिनेमा ‘छोरा’मा उनले कलाकारिता देखाए भने नवीन सुब्बानिर्देशित ‘गुडबाइ काठमाडौं’मा उनको अभिनय हेर्न सकिनेछ ।  दोस्रो फिचर सिनेमाको रूपमा ‘फन्को’ उनीबाट अपेक्षा गरिएको सिनेमा हो । शुक्रबारबाट हलमा लागेको ‘फन्को’को प्रारम्भिक प्रतिक्रियामा सुवर्ण अपेक्षा धान्न सफल देखिन्छन् । त्यसो त ‘सुनगाभा’ उनले निर्देशकीय क्षमता देखाउनकै लागि बनाएका थिए । त्यसको व्यवसायिक सफलताको आशा थिएन नै । ‘त्यसमा बजारलाई चाहिने तत्व थिएनन् । मैले समाजको एउटा प्रतिबिम्ब उतारेको थिएँ । त्यसमा सफल भएँ । यो मेरालागि मात्रै होइन, नेपाली सिनेमाका ...